Kenmerken van het Noorderpark
Onderstaand beschrijven we
een aantal typische kenmerken van het Noorderpark, waarmee we duidelijk hopen
te maken dat het de moeite waard is dit gebied zoveel mogelijk veilig te
stellen en aantasting ervan te voorkomen. Achtereenvolgens komen de volgende
zaken aan de orde (klik op de regel met het onderwerp waarin u geïnteresseerd
bent en u wordt er direct naar toe gebracht):
Het beschermd dorpsgezicht van
Westbroek
Het agrarische gebied in het oostelijke deel
van het Noorderpark
De forten van de Hollandse Waterlinie
Overige cultuur-historische waarden
De Bethune Polder
Deze polder
ligt in het meest westelijke deel van het Noorderpark, tussen Maarssen en
Tienhoven/Oud Maarsseveen, in het noorden grenzend aan de Loosdrechtse plassen.
Het is een droogmakerij van een voormalige veenplas, in de 19
de
eeuw uitgevoerd door de Belgische markies De Bethune. Het bleek erg moeilijk te
zijn deze polder droog te krijgen en dat werd veroorzaakt door de grote
hoeveelheid kwelwater. De 535 hectare grote polder is een uniek
drinkwaterwingebied: nergens welt er namelijk zoveel grondwater op als hier, zo’n 22 miljoen kubieke meter per jaar, dat is ruwweg 700
liter per seconde. Dit kwelwater wordt ondergronds aangevoerd vanuit de
Utrechtse Heuvelrug en stroomt door het hele gebied van het Noorderpark naar
het laagst gelegen punt, de Bethune Polder, die zo’n
2-3 meter lager ligt dan het omringende land. Zonder bemaling zou het waterpeil
iedere dag zo’n anderhalve centimeter stijgen. Het
wegmalen van het kwelwater uit de polder kostte in het begin van de 20ste eeuw
zoveel dat dit niet opwoog tegen de opbrengsten uit de landbouw. Men wilde de
polder vol laten lopen. Vanwege de goede kwaliteit kwelwater heeft het
Gemeentelijk Waterleidingbedrijf Amsterdam de kosten voor bemaling op zich
genomen en gebruikt tot op heden het water van de Bethunepolder voor de
productie van drinkwater. De aanwezigheid van goed kwelwater heeft de
Bethunepolder destijds voor verdrinking gered. Dit zuurstofarme water is van
uitstekende kwaliteit hoewel het aan de oppervlakte bruin is door het hoge
ijzergehalte en er een olielaagje op drijft. Die bestanddelen kunnen er op
simpele wijze uit gefilterd worden.
Op dit moment wordt een
gedeelte van deze polder in het kader van de Landinrichting Noorderpark
heringericht als natuurgebied; Daarbij zal het gebied worden opgesplitst in een
reservaatgebied, ten noorden van de Middenweg, en in een natuurontwikkelingsgebied,
ten zuiden van de Middenweg. Het gebied zal door Staatsbosbeheer en het
Waterleidingbedrijf Amsterdam beheerd gaan worden.
De Tienhovense
Plassen
De Tienhovense Plassen liggen ten oosten
van Tienhoven en de Bethunepolder en zijn in beheer bij Natuurmonumenten. Deze plassen vormen een moerasgebeid dat is ontstaan door
vervening. Waar vroeger turf werd gestoken, ontstonden zogeheten petgaten en
een aantal daarvan groeide door storm en golfafslag uit tot grotere plassen. Andere petgaten verlandden tot trilvenen. Het is
een authentiek landschap van moeras en moerasbos, waarin het oude
verveningspatroon nog herkenbaar is. De Tienhovense Plassen zijn belangrijk
voor weide- water- en moerasvogels. Er broeden woudaapjes en zwarte sterns.
Natuurmonumenten maakt hier en daar de dichtgegroeide
petgaten weer open of graaft nieuwe, om de diverse plantensoorten die bij de
verschillende verlandingsstadia behoren, te behouden. Deze nieuwe petgaten zijn
vanaf het fietspad langs het Tienhovens Kanaal duidelijk zichtbaar. Door de
aanwezigheid van schoon, voedselarm kwelwater groeien er bijzondere planten
zoals krabbescheer in de plassen en agrimonie in de
bermen.
De
markante waterwipmolen ‘De Trouwe Wachter’ uit 1883 (zie foto) staat midden in
het gebied aan de Dwarsdijk. Deze molen verzorgde vanaf 1832 tot 1948 de
bemaling van de Oostelijke Binnenpolder die ten oosten van de Tienhovense
Plassen ligt. In de tweede wereldoorlog was aan de stand van de wieken te zien
of er al dan niet een razzia aan de gang was als waarschuwing aan de vele
onderduikers in het gebied. Naast de molen ligt een unieke houten schutsluis
waarmee destijds schuiten geschut werden en die 1n 1982 door Natuurmonumenten
geheel werd gerestaureerd.
De Molenpolder
De Molenpolder is een heel waterrijk gebied en grenst
in het noordwesten aan de Bethunepolder, in het noordoosten aan Westbroek en in
het zuidwesten aan de grote recreatieplas De Maarsseveense Plassen, een
populair recreatieoord voor de stad Utrecht. Die Maarsseveense Plassen liggen
buiten het Noorderpark.